Bawmy się

Dziś taki miły  dzień, bo przybyła mi kolejna czytelniczka. Zatem uśmiecham się do Moniki Sylwii B, która wydłubała  mnie w blogosferze i nominowała do zabawy. Mam odpowiedzieć na jedenaście pytań, co niniejszym czynię. Niestety ciąg dalszy zabawy daruję, bo praca woła. Książki też przebierają kartkami i szeleszczą, bo chcą ze mną spędzić trochę czasu.
Oto ja w kolejnej odsłonie!


 1. Dlaczego piszesz bloga?
No właśnie. Dobre pytanie. Tyle książek do rozkodowania, a ja przed ekranem. Trzy lata temu, gdy zaczynałam blogowanie, chciałam wymieniać opinie, dotrzeć do książek najlepszych z najlepszych. Teraz, gdy kilka półek zapełniło się tymi 6/6 i 10/10, jakoś straciłam apetyt. Zaczęłam wybierać to, co mnie interesuje, choć innych już niekoniecznie. Zniechęcona wieloma wizytami hejterów kilka razy już zamykałam drzwi "domu z papieru", jednak wygrała opcja, by szukać i wyciągać na światło dzienne prawych i zapomnianych. Czasem mi się to udaje.

2. Czy lubisz czytać literaturę klasyczną?
Tak, choć pewnie zbyt rzadko ten dział odwiedzam. Jeszcze polscy autorzy mają swój kącik, ale zagraniczni już zdecydowanie mniej.

3. Co sądzisz o współczesnej polskiej literaturze?
Kolorowa, głośna. I zniewolona przez system, szczelnie zamknięta w kokonie poprawności. Albo uderza w to, co mi drogie, dlatego wolę klasykę i starocie.

4. Jak odnosisz się do używania wulgaryzmów w literaturze?
Dopuszczam, o ile wymaga tego autentyzm postaci. Nadmiar odsuwa książkę na bezpieczną odległość. Tak jak w życiu.

5. Chętnie sięgasz po powieści debiutantów czy raczej omijasz je z daleka?
Daję szansę, ale skutek jest taki, że chętnie wysłałabym ich do szkoły mistrzów z minionych epok, gdy pisarz to był ktoś! Przede wszystkim był erudytą świetnie władającym piórem i interesował się światem, a nie tylko sobą. Dziś pisać każdy może, a nam wciska się popłuczyny jako bestsellery.

6. Co sądzisz o modzie na tzw. literaturę erotyczną?
Nie o takich księgach marzył Mickiewicz, by zbłądziły pod strzechy! Nie przychylam się też do opinii ministra Zdrojewskiego, że lepiej czytać greyów niż nic. Z niepełnowartościowego nasiona nie wyrośnie piękny kwiat. Nie neguję ich obecności na rynku, podobnie jak piwa, choć sama wolę inne trunki.

7. Zbierasz książki na półkach czy raczej pozbywasz się ich jako zbieraczy kurzu?
Chomikuję na potęgę! To specyficzny rodzaj kurzu, który nie powoduje reakcji alergicznych.

8. Jaką książkę i czy w ogóle, przeczytałaś więcej niż raz?
W młodości na okrągło czytałam "Tomki..." Szklarskiego. Dziś do lektur wracam rzadko, chyba że we fragmentach. Wołają mnie kolejni bohaterowie.

9. Lubisz e-booki?
Nie cierpię! Podobnie jak audio-... Raz zgadzam się w pełni z Wikipedią, że książka to wielostronicowy dokument piśmienniczy itd. Inne wersje są kalekie, nie witają kartek szelestem...

10. Ile  czasu dziennie/tygodniowo poświęcasz na czytanie?
Każdą wolną chwilę poświęcam książkom i czasopismom, tylko w podróż ich nie zabieram. Nie wyobrażam sobie wakacji nad Adriatykiem i czytania. Przyklejam wzrok do fal, chmur, ziarenek piasku i to jedyna zdrada, której dopuszczam się w mojej miłości.

11. Czy oprócz pisania własnego bloga umieszczasz swoje recenzje w innych miejscach w Internecie?
Nie sądzę, żebym zainteresowała jakikolwiek portal wyborem swoich lektur. Chyba narodowców.

To wszystko. Kto chce, niech czyta. Kto nie chce, to do książek! Albo do wnuków! Albo z dziećmi do babci:)

Ocalić go od zapomnienia

Któż ja jestem? Płochy blask na ścianie,

a to moje polskie pożegnanie.

Rzeczy miłe, ponure i jasne,

dobrej nocy! Ja za chwilę zgasnę.

Światło moje cichnie jak muzyka.

Ten promień niech zostanie. Ja znikam.

Ile dziś w nas strof Gałczyńskiego? Kto z całym przekonaniem zaśpiewa, że nawet kot na dachu miauczy, kochany jest K.I.Gałczy?

Dziś występuję w roli adwokata diabła, bo zdaję sobie sprawę, że poeta pupilkiem PRL-u był, pisał pokornie wiersze, jakich od niego żądano, odpłacał za możliwość drukowania, za mieszkania... A jednak zaciekawia, jako lirnik się broni. Owocem jego życia była poezja. Próbuję go zrozumieć. 

Okazją do powrotu i wejrzenia w ten poplątany życiorys stała się książka Niebezpieczny poeta Anny Arno. Autorka zadanie domowe odrobiła solidnie. Ponad czterysta stron słownej woltyżerki, zgrabne przeplatanie historii życia z poetyckimi strofami. Ubogaciłam się. Trzy pokolenia Gałczyńskich mam w paluszku... Już po lekturze wstępu prawie wiem, z kim mam do czynienia, bo rozkwita bukiet określeń: hochsztapler, słodki szarlatan, wędrowny kramarz, poeta-alkoholik, pies-na-forsę, a przy tym liryczna osobowość nie z tego świata. Taki chłopiec z deszczu. 

Tylko że ja nadal nie znam odpowiedzi na nurtujące mnie - zasadnicze - pytanie: jak to się stało, że poeta piszący dla "Prosto z mostu" - pisma o charakterze narodowym - został po wojnie piewcą komunistycznej ideologii?

Zastanowiło mnie, że już na pierwszej stronie pojawia się fragment mówiący o tym, że poeta pisze

nie na czyjąś próżną chwałę,

lecz by zarobić ździebełko

na bułeczkę i masełko.

Czy to jest najważniejsze? Według autorki tak, bo motyw zarobkowania pisaniem pojawia się i nasila z każdą stroną coraz bardziej, jakby wszystko tłumaczył. Na 66. stronie czytamy już: Poeta potrzebuje pieniędzy i jest gotowy na kompromis.[...] Gałczyński kreuje wizerunek sprzedajnego artysty, któremu obojętny jest profil pisma, byle wypłacano mu honorarium.

Autorka biografii nie dopuszcza nawet możliwości, że Gałczyński mógł myśleć i czuć inaczej. Wytrwale  wyłuskuje takie i podobne cytaty, i wrzuca, wrzuca... Pozbawia go w ten sposób prawa do własnych poglądów, dotykania polityki, wypowiadania się na bieżące tematy. O co ten szum?  O to, że "Prosto z mostu" wydawał Stanisław Piasecki, postrzegany jako zjadliwy antysemita, a jego pismo stało się wylęgarnią myśli narodowej, wręcz faszystowskiej. Zresztą oddaję głos autorce:

[s.164] z premedytacją podnosząc kwestię żydowską, [endecja] prowadziła w konsekwencji do swoistego "żydocentryzmu", nakazując rozpatrywać wszystkie wydarzenia w nierozerwalnym związku z tą właśnie kwestią. Obraźliwe przesądy funkcjonowały nie tylko w antysemickich pamfletach, ale też w obronie przeciw nim. Notorycznie atakowany przez antysemitów Julian Tuwim po mistrzowsku przedrzeźniał ich repertuar. Jak jednak zauważył Piotr Matywiecki, nawet cytowanie tych parodii "jest dziś trudne - bo smakowitość przykładów odbiera im grozę. - itd. To tak jakbym czytała "Wylęknionego bluźniercę - 2" Urbanka! A na następnej stronie: Gałczyński tkwi w szponach impresaria, a "Prosto z mostu" staje się coraz bardziej agresywne.

Czy tak pisana biografia może być obiektywna? Ani linijki o sytuacji w kraju po zamachu Piłsudskiego, gdy Strzembosz, Weyssenhoff, Grabski, Dołęga-Mostowicz czy wreszcie Gałczyński piszą o krytycznie o elitach niepodległej Polski, o "zagłodzonych inteligentach", zdemoralizowanych karierowiczach. Gdzie wiersze Wciąż uciekamy, Pięć donosów czy Zima z wypisów szkolnych? Arno odnosi się jedynie do Pieśni szalonej ulicy (znanej jako marsz ONR-owców), ale i tu wspomina o niejednoznacznej interpretacji. To wszystko to jedna wielka pomyłka Gałczyńskiego, który pogrążył się jeszcze słynnym Listem Do Przyjaciół "Prosto z mostu". Tego już nie darowano mu nigdy, nawet upadek na kolana przed Tuwimem niczego nie zmienił (s.172). W końcu długotrwała nagonka (bo w powojennej Polsce nastąpił ciąg dalszy) doprowadziła poetę do grobu. Gałczyński ubezwłasnowolniony, bo żądza pieniądza i nadmiar alkoholu pozbawiły go osobowości. Nie podoba mi się taki portret.

To jeden zarzut wobec autorki.

 Kolejny to brak płaszcza psychologicznego. Są koleje losu poety okraszone wierszami, wypowiedzi bliskich i wrogich osób, ale sam poeta w kącie stoi. Nie wiem, jaki był, o czym myślał, w co wierzył... Wypowiada się tylko - i to wybiórczo - w wierszach. Arno nie oddaje głosu nawet córce! To następna moja uwaga.

Zielony Konstanty Kiry Gałczyńskiej to jakże inna wersja życia poety! Córka wspomina, cytuje Natalię, dociera do nowych faktów, dokumentów, miejsc. Bo miejsca też mają swoją pamięć. Dziennikarka sięga do bibliotek przyjaciół poety, do ich niepublikowanych wspomnień. Na karty książki wkraczają malarze, pisarze, recenzenci i krytycy. Mówi sam mistrz, który odsłania nam tajemnicze lata spędzone w oflagu. Kira nie omija tematów drażliwych i tak pisze o Kostku-bracie, który mieszka teraz w Australii z córkami ... Kirą i Sarą. A w rozdziale "Czas klatki" nawiązuje do trapiącego mnie tematu, czyli do współpracy z redakcją "Prosto z mostu". W PRL-u to już nie był grzech młodości, to był grzech śmiertelny. (s.347).

Tę biografię kończą wypowiedzi skwapliwie zbierane przez córkę. Nie wszystkie to laurki.

Jan Lechoń: Zbydlęciały Gałczyński, nie wiedząc już, czego od niego chcą i co bredzi, doszedł do takiej zwrotki: Oto nasza myśl szopenowska/ Oto nasza warta stalinowska. (luty 1952)

Jacek Trznadel: W roku 1947 ogłoszony zostaje w Krakowie wyrok śmierci na Franciszka Niepokólczyckiego (niewykonany) i jego towarzyszy z komendy WiN (wykonany), a tu w "Przekroju" Gałczyński niefrasobliwie nadal kpi sobie z polskich Hamletów. W następnych latach giną po więzieniach bohaterowie AK, a Gałczyński drukuje pamflety przeciwko Ciemnogrodowi. (1996)

Jarosław Mikołajewski: Kryterium oceny poezji jest jedno: czy porusza i przemienia. Po lekturze "Dzieł wybranych" wiem na nowo, że tę miarę spełnia co najmniej kilka poematów i kilkanaście wierszy Gałczyńskiego. To wystarczająco dużo, żeby powiedzieć, że mieliśmy poetę światowego formatu, który bywał niedoskonałym człowiekiem. (2003)

Którą biografię polecam? Obie. A najlepiej niech poeta przemówi sam!

"Dachau i śmierć są synonimami"

Te słowa zanotował William Quinn - amerykański oficer będący świadkiem wyzwolenia obozu koncentracyjnego w kwietniu 1945 roku. Ewenementem na skalę światową jest fakt, że okropności, jakie zastali żołnierze, spowodowały ich natychmiastową akcję odwetową, w wyniku której zginęło 560 osób - załogi obozu. Koszmar obozowy dokumentują filmy dostępne na YT. Warto obejrzeć, bo coraz rzadziej pojawiają się zdjęcia pokazujące egzekucje wykonywane przez amerykańskich żołnierzy na esesmanach i strażnikach obozowych. Widać też reakcje "sąsiadów" - gdy Amerykanie przywozili mieszkańców miasta, by zobaczyli miejsce kaźni.

Napis - jak się okazuje - widnieje nie tylko na bramie w Auschwitz.
Obóz w Dachau powstał już w 1933 roku, tuż po dojściu do władzy Hitlera. Trafiali tu jego przeciwnicy polityczni, a także komuniści, Żydzi, Romowie, duchowni czy osoby o innej orientacji seksualnej.  Ten pierwszy niemiecki obóz stał się kuźnią kadr dla oprawców kolejnych obozów, które tworzono po wybuchu wojny. Miejsce u boku urokliwego miasteczka, wyczyszczone, niemal pozbawione oryginalnego wyposażenia, a krzyczy w ciszy. Ile modlitw wyszeptały cierpiące usta? Bo kaźń była tu codziennością.

Wejście od strony rampy kolejowej, tzw. Jourhaus. Przeszło przez tę bramę ponad dwieście tysięcy więźniów. Czekały ich głód, wyniszczająca praca, karne słupki, chłosta na koźle, strach, upokorzenie, choroby - nie tylko "losowe". Bo obóz słynął z doświadczeń pseudomedycznych. Na "ludzkim materiale" można było bezkarnie eksperymentować, wszczepiając zimnicę, ropowicę, badać krzepliwość krwi, zaspokajać ciekawość - krojąc podludzi na stołach operacyjnych. Zalecane przez Luftwaffe badanie wytrzymałości na zmianę ciśnienia i małą ilość tlenu w komorze ciśnień opisał m.in. K.Kąkolewski w książce Co u pana słychać? (autor po latach składał wizyty hitlerowskim zbrodniarzom, zadając im tytułowe pytanie).   Jako jeden z nielicznych przeżył zamrażanie Jerzy Skrzypek i w sali projekcyjnej można wysłuchać jego relacji. Nie wiem tylko dlaczego wyłącznie w języku niemieckim. Mniej szczęścia mieli współwięźniowie, których przywiązywano do noszy i wynoszono w mroźne noce. Ponieważ ich krzyki mogły niepokoić mieszkańców miasta, wydano w końcu rozkaz o przeniesieniu badań do obozu w Auschwitz.
Ślady tych działań oprawców można oglądać na wystawie umieszczonej w dawnym budynku gospodarczym, znajdującym się tuż za bramą.

 Długo błąkałam się wśród eksponatów, zanim znalazłam polskie ślady. Niewiele ich, biorąc pod uwagę fakt, że w czasie wojny to Polacy stanowili najliczniejszą grupę więźniów. Trafili tu znani literaci, jak chociażby T.Borowski, G.Morcinek czy S.Grzesiuk. Nie przeżyło wielu z 43 wykładowców Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tu prawdopodobnie zginął prezydent Stefan Starzyński. Śmiało można podsumować, że KZ Dachau to miejsce kaźni polskich elit. Przede wszystkim jednak pamięć należy się osobom duchownym. Przetrzymywano w tym miejscu i znęcano się z wyjątkowym okrucieństwem nad księżmi  różnych wyznań. Spośród 2770 księży 1780 było Polakami (zmarło 868)! Przeszli przez piekło chociażby ojciec M.Żelazek, kardynał A.Kozłowiecki, arcybiskupi K.Majdański i I.Jeż.

W tej szarej przestrzeni z daleka jaśnieje (jedyny!) wieniec z biało-czerwonych kwiatów złożony przez polskich harcerzy pamiętających swojego patrona - ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego. Stracił życie, dobrowolnie zamykając się w baraku z więźniami chorującymi na tyfus, opiekując się nimi i oddając im ostatnią posługę.

 Z rosnącym zdziwieniem szukam dalej polskich tropów. Na miejscu dawnego placu apelowego pomnik z tablicą i napisami Nigdy więcej!, a wśród nich polskiego brak.

W sali filmowej można zapoznać się z dokumentem w kilku językach, jednak znów bez polskiego.

W końcu jest! Kończy się teren udostępniony zwiedzającym i coś mnie tknęło, żeby okrążyć Kaplicę Śmiertelnego Lęku Chrystusa. Na tylnej ścianie niespodziewanie odkryłam tablicę z taką zawartością:
 Tu w Dachau co trzeci zamęczony był Polakiem. Co drugi z więzionych tu księży polskich złożył ofiarę z życia. Ich świętą pamięć czczą księża polscy i współwięźniowie.
 Chciałam zwrócić uwagę na dwa fakty z tym związane. Po pierwsze - jest to miejsce, do którego trafią nieliczni. Po drugie - kto upomina się o pamięć o zamęczonych Polakach? Gdzie nasi kolejni rządzący? Jak to się dzieje, że jesteśmy stale wypychani z kolejki ofiar? 

 Charakterystyczny dla tego miejsca międzynarodowy pomnik, wykonany przez Nandor Glid,  każe pamiętać. W Dzień Bożego Narodzenia roiło się od turystów. Zdziwił mnie zwłaszcza widok Japończyków, których przecież obóz nie zagarnął. A polskiej pamięci wciąż mało. W dobie poprawności politycznej to byli współwięźniowie starali się, by w latach sześćdziesiątych nie zniszczono krematoriów, by powstało miejsce pamięci. Dziś zrekonstruowano dwa baraki, a wzdłuż alei topolowej widać fundamenty stojących tu kiedyś baraków.

Złożeniem wiązanki nie są zainteresowane nasze władze, a ostatnia (choć pierwsza w historii wizyta premiera!) wizyta w tym miejscu  kanclerz Merkel też wywołała skrajne emocje u jej rodaków. Chyba byłoby najlepiej, gdybyśmy zapomnieli o byłym obozie. Właśnie w 2013 roku zmarł ostatni kapłan, który ocalał - Leon Stępniak.
Czy poniesiemy pamięć?

Bawarskie pejzaże

Moja pierwsza relacja z Bawarii [tu], majowa, a tym razem okołoświąteczna.

Jak nie zakochać się w takim krajobrazie?
Podalpie - wymyśliłam przez analogię z Podkarpaciem. Góry ośnieżone jak trzeba, a dookolny krajobraz jesienny. Urzeka ukształtowaniem terenu, ale przede wszystkim kulturą. Za każdym zakrętem czyhają zabytki, charakterystyczne bawarskie domy,  galopujący na gniadoszach wśród pagórków mieszkańcy i pola z dumnymi, białymi czaplami. Tchnie spokojem.

Takie widoczki to codzienność. Przyjemnie jest zatrzymać samochód i wypić kawę na podzamczu.

Zachwyca mnogość malowideł naściennych. Najczęściej ściany domów zdobią sceny religijne lub z życia dawnej Bawarii. Nie ranią niczyich uczuć religijnych wszechobecne Madonny lub Ukrzyżowany. Dlaczego? - pytam w sercu Europy.

Rozczula taki widok. Zwyczajem bawarskim jest, że radością z powodu przyjścia na świat nowego członka rodziny, dzielą się szczęśliwi rodzice. Wystawiają przed domem bociana w towarzystwie baloników, ciuszków, ciepłych słów:)

Nie lubię siedzieć i jeść. Dzień bez wycieczki jest dniem straconym. Tym razem odkryłam zabytkowy, osiemsetletni Landshut. Nazwa oznacza ochronę kraju i wzięła się od wieży obronnej. Altstadt - ciąg uliczny pełen sztuki gotyckiej, podziemnych skarbów, kościołów. Był też świadkiem niecodziennego wydarzenia, jakim okazało się wesele Jadwigi Jagiellonki - córki króla Kazimierza Jagiellończyka - i księcia bawarskiego Jerzego Bogatego. Była to najhuczniejsza impreza średniowiecza. Cała świta z Cesarstwa Niemieckiego i Królestwa Polskiego zjechała do miasta, by ucztować przez sześć dni i nocy. Jeszcze dziś Bawarczycy organizują festyn, będący  repliką tego wydarzenia. Znamy wszyscy Oktoberfest, a kto słyszał o LANDSHUTER HOCHZEIT? W czasie czterotygodniowej zabawy można podziwiać pieczołowicie odtworzoną ceremonię wjazdu polskiej księżniczki, a także popisy kuglarzy, żonglerów, muzykantów, połykaczy ognia, chorągwiarzy... Rzadka to gratka, żeby zobaczyć burmistrza miasta  żebrzącego pod kościołem, a bywa tak, skoro wszyscy mieszkańcy przywdziewają średniowieczne stroje i bawią się na całego. Może nasze biura turystyczne winny wpisać to wydarzenie do swojego kalendarza, bo rzadko udaje się w jednym miejscu zobaczyć tyle polskich elementów - nasze barwy narodowe i orły Jagiellońskie!

Młoda para zajechała do zamku Trausnitz i choć piękna Polka nie cieszyła się długo szczęściem rodzinnym, bo mąż okazał się hulaką, warto tę imprezę przywrócić na karty naszej historii.

Trasa spaceru wiedzie obok Bazyliki Kolegiackiej św. Marcina. Wewnątrz możemy podziwiać las gotyckich kolumn, "żywy krzyż", kamienne ołtarze, a jeśli nie zdecydujemy się na wejście, to i tak docenimy górującą nad miastem najwyższą ceglaną wieżę świata!
Dlaczego warto zapamiętać to miasto? Bo bawarscy wychodźcy z Landshut założyli w średniowieczu nasz Łańcut! A w czasie okupacji Niemcy wrócili do tej nazwy. Mieszkam tak blisko, wszak to podkarpacka ziemia, a nikt mi o tym związku nie powiedział... Uuuuu...

Przy wyjeździe taki obrazek. Jak się to ma do "Rzeszów - do zobaczenia"? Wolę te bawarskie zwyczaje.






W bawarski krajobraz wpisuje się też Dachau. O tym miejscu w następnym wpisie. Póki co, bawcie się! Życzę szampańskiego nastroju, a listki koniczynki niech przywodzą na myśl same szczęśliwe chwile.

Radość wszelkiego stworzenia...

Nastaje piękny czas. Wyruszam w podróż i chwilę mnie tu nie będzie. Eurobabcia ma nie zobaczyć, jak najmłodsza wnusia zaczyna raczkować? Co to, to nie! Jadę! Zostawiam Was ze świątecznym dobrym słowem i noworoczną obietnicą.

Niech w te Święta słowa składają się w same piękne życzenia! Bożego Narodzenia pachnącego piernikową nutą i serc rozgrzanych kolędami życzy Książkowiec.

Noworoczna obietnica będzie książkowa. W ciągu miesiąca moja biblioteczka wzbogaciła się o bliskie sercu tytuły i o nich zamierzam pisać w nowym roku.

Od lewej:
S.Cenckiewicz Wałęsa. Człowiek z teczki  - dzięki uprzejmości Marlowa i niniejszym  dziękuję, bo książka pasuje jak ulał do mojej biblioteczki:)
O Zybertowiczu wspominałam ostatnio. Tuż obok Leszka Żebrowskiego Walka o prawdę, w której historia miesza się z polityką. Dalej elegancki Stanisław Wasylewski zapraszający w podróż do przeszłości. Cieniutkie, skromne, ale wielkie wspomnienia z PRL Piotra Skórzyńskiego, uwierające notabli, dlatego zakazane - Człowiek nieuwikłany. Piotr Wielgucki - bloger ukryty pod nickiem Matka Kurka - wydał Berka, który znów ruszył w posadach Salon. Dana Browna przedstawiać nie trzeba, ale liczę na spotkanie z atmosferą Florencji. Tuż obok plasują się Piaseccy - Stanisław i Sergiusz - których łączy antykomunizm i ciekawe spojrzenie na czas dwudziestolecia.
Poziomo Bohdan Urbankowski, znany mi z Czerwonej mszy i ze wspaniałej biografii Herberta Poeta, czyli człowiek zwielokrotniony, teraz wydał powieść - Ścieżka nad drogami. Fraktale. A na tej znakomitej pozycji leżą babuszki - niemal stulatki - cudne, prawdziwe, mądre, pachnące antykwariatami: Grzymała - Siedlecki, Weyssenhoff, Grabski... Długo czekałam na większość z tych książek. Tak rodzi się bibliofil;)

 

Na koniec życzę sobie, żebym w końcu w nowym roku znalazła czas, by leżeć i czytać, czytać, czytać... Tym, którzy mają podobne marzenia, życzę ich spełnienia:)

Mała wysepka w archipelagu polskości

Czuję się jedną z wielu wysepek po wczorajszym spotkaniu z profesorem Andrzejem Zybertowiczem.

Brakowało mi takiego wykładu. W końcu miałam okazję przejść od intuicyjnego widzenia naszej rzeczywistości do dyskursu naukowego. Nasz kraj widziany okiem socjologa. Wszystko, co boli. Korupcje; przemyślne drenowanie publicznych pieniędzy; manipulacje w mediach; postkolonialna mentalność; "arystokraci" PRL; próżnia społeczna ułatwiająca rządzenie... W trakcie wykładu próby dyskusji, by wspólnie szukać odpowiedzi na pytania: Dlaczego obóz patriotyczny przegrywa wybory? Dokąd zmierza Polska? Do jakiego stopnia Tusk jest klientem Merkel, a na ile trwa w śmiertelnym uścisku z Putinem? Jak zamienić elity Polski na elity dla Polski? Co jest istotą władzy?
 Zaserwowana porcja prawdy trudna do przełknięcia przez niektórych, dlatego próżno szukać autora w popularnych stacjach. Przymykanie oczu na te problemy jest szkodliwe dla kraju i ktoś powinien wyrażać nasz interes narodowy.

Dlaczego jest tak nikłe zainteresowanie sprawami Polski?
Polacy zamknięci w kapsułach rodzinnych i w kręgach przyjaciół boją się autonomii intelektualnej. Myślenie wymaga wysiłku, więc można korzystać z gotowców, a te  podsuwają ochoczo  Wyborcza czy TVN. Ilu moich znajomych mówi "tefałenem"! Chociażby o wczorajszej rocznicy, że dzięki wprowadzeniu stanu wojennego uniknęliśmy wkroczenia Sowietów! Utrwala się legenda zbawcy ojczyzny... To może o naszych prezydentach słów kilka. Gdy o kolejno wybieranych w demokratycznych wyborach autor mówi, że zarejestrowani są jako TW "Wolski", "Bolek", "Alek", a na Kaczyńskiego nie było haków, trzeba było rozpocząć kampanię medialną, której efekty widzimy codziennie. Z kolei Polacy uczynili premierem człowieka, dla którego "polskość to nienormalność". Jaka jest zatem sytuacja Polski? Mamy państwo bez narodu oraz naród bez państwa. Mamy zorganizowaną mniejszość, która rządzi niezorganizowaną większością. Wniosek nasuwa się sam. Trzeba się organizować. Odzyskać młodych porwanych przez nurt konsumpcyjny. Przekonać do polskości najbliższych.  Odbudować tkankę narodową.

Jesteśmy słabi. Gdzie znaleźć punkty oparcia? Kto trwa i głosi prawdę już z górą tysiąc lat? Kościół katolicki, który niesie w sobie kod przeszłości. Na co skierowane jest kolejne ostrze ataków? Na instytucję małżeńską.  Kościół i rodzina ocalają polskość. Trzeba odbudować tkankę zakorzenienia w tradycji, w wartościach i narodowej godności. Gdy w dyskusji poruszono sprawę autonomii Śląska,  autor określił politykę państwa jako rozbijanie organizmów narodowych i rozwijanie regionów. Ja natychmiast pomyślałam o pisarzach, którzy umiejscawiają akcję powieści   w mikroregionach, sławią ich uroki, lekceważąc patriotyzm inny niż lokalny (taki Pilch na przykład! - standardowy przykład wypłukiwania zakorzenienia).

Profesor Zybertowicz od kilku lat lansuje pojęcie Archipelagu Polskości. To wynurzające się wysepki setek, a może i tysięcy inicjatyw na rzecz ojczyzny: kluby dyskusyjne, wydawnictwa niezależne, portale internetowe, stowarzyszenia, kluby patriotyczne, blogi [ta moja wysepka:)], fundacje, historyczne grupy rekonstrukcyjne, ruchy poparcia. To one pozwalają dotlenić tkankę społeczną i mogą przyspieszyć tworzenie nowych elit dla niepodległej Polski.

Kolejna "wartość dodana" wczorajszego spotkania to minimum patriotyczne:
- potrzebujemy własnego, suwerennego państwa,
- nie można być dobrym Polakiem, nie doceniając cywilizacyjnej roli Kościoła Rzymsko-Katolickiego w dziejach Polski,
- nie można odwracać się od tradycji ani jej fałszować.
Rozwinięcie w książce III RP. Kulisy systemu. To rozmowa profesora Zybertowicza z Joanną Lichocką. Nie tylko samą polityką nas karmią rozmówcy. Chociażby:
- Byłem świadkiem niedawno, jak dwóch mężczyzn, czterdziestolatków, żegnało się mówiąc: "Z Panem Bogiem". Na co dzień nie widzę takich sytuacji. Pomyślałem, że to jest właśnie jeden ze znaków zakorzenienia. A niechby w jakimś popularnym serialu pokazali, jak dwóch wysportowanych facetów mówi do siebie "Z Bogiem"...
- To chyba możliwe tylko w serialu "Ojciec Mateusz" i jedynie w kwestiach wypowiedzianych przez duchownego.

A ja od razu myślę o bawarskich spacerach, gdzie powszechnie pozdrawia się - 
Grüß Gott! Wyobrażacie sobie, że wchodzicie u nas do sklepu, a pani wita was: Szczęść Boże!?  Pisałam już o tym, ale bez zanurzenia w tradycji i w wartościach narodowej godności nie odbudujemy.

 Dziękuję za uwagę i tradycyjnie - Bóg zapłać!

Sentymentalny inteligent na Placu Historii

Mówimy Drohobycz, a w domyśle... Nie, nie Schulz. WIERZYŃSKI! Chciałabym dożyć tej chwili, gdy takie skojarzenia przyjdą nam do głowy, ale wątpię. Kazimierz Wierzyński - zaliczany przez wielu krytyków i pisarzy do największych poetów dwudziestego wieku - jest nieznany i niepamiętany. Kołaczą się nam jakieś fiołki w zielonej głowie, może jeszcze olimpijskie laury, ale twórczość powojenna to terra incognita. Był "źle obecny" w ludowej ojczyźnie, a powód jak zwykle ten sam: niezłomna postawa wobec komunistów i niepogodzenie się z sowiecką okupacją. Jak zostaje się lirykiem nostalgii? - o tym dzisiaj.

Wydała go podkarpacka ziemia. Piękno wschodniej Galicji, karpackich zboczy, rzek, jarów, roślinności nasyciło młodzieńcze lata życia i stało się z oddali jednym z obszarów ocalenia. Młodość to studia, podróże, ale i wojna w okopach, rosyjska niewola. Na okres międzywojnia przypada też poetycki debiut, pierwsze sukcesy i rosnąca sława. Wszedł do literatury polskiej upojony radością życia, zdobywczy, dionizyjski. Został jednym z wielkiej piątki Skamandra. Ale to wszystko wiemy!

Wakacje 1939 roku wraz z żoną spędził w ciągłych rozjazdach w nieuświadomionym przeczuciu rozstania na zawsze z Polską. Po wybuchu wojny Wierzyńscy opuścili Warszawę, by potem przez Rumunię, Francję i Amerykę Południową dotrzeć do Stanów Zjednoczonych. Wojna stanowi wielką cezurę w twórczości. Poeta służy piórem narodowi, by chociaż w ten sposób współuczestniczyć w zbiorowych doświadczeniach. Wojenny szok powoduje, że przyjmuje rolę Tyrteusza - poety zagrzewającego do walki z wrogiem. Dociera z wierszami na żołnierskie postoje, bierze udział w audycjach radiowych, wreszcie organizuje życie kulturalne na obczyźnie. W latach 1940-1946 opublikował sześć zbiorów poetyckich! Żadna antologia poezji z tamtych lat nie mogłaby obyć się bez przejmujących strof Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny, które były na ustach wszystkich, a miliony wygnańców rozrzuconych po świecie, żołnierzy, więźniów, internowanych i zagubionych powtarzało za poetą słowa ludzkiej solidarności:

Ktokolwiek jesteś bez ojczyzny,

Wstąp tu, gdzie czekam po kryjomu:

W ugornej pustce jałowizny

Będziemy razem nie mieć domu. [...]

Bo nie ma ziemi wybieranej,

Jest tylko ziemia przeznaczona,

Ze wszystkich bogactw - cztery ściany,

Z całego świata - tamta strona.

U podstaw artyzmu wierszy z tego okresu leży głębia osobistych przeżyć. Oddalenie od kraju, dręczący niepokój o rodzinę i w końcu wieść o tragicznym losie najbliższych. Wiersze zapowiadają powojenny dramat poety - decyzję o pozostaniu na emigracji. Tak rodzi się kolejny nurt poetycki - dotkliwej nostalgii, tęsknoty i wspomnień.

Ta niezwykle trudna decyzja doprowadziła poetę do głębokiej depresji i paraliżu twórczego. Jest to okres fatalnego samopoczucia i zupełnego milczenia. Z tego głębokiego kryzysu wydobył się Wierzyński dopiero za sprawą muzyki i to w dość niezwykłych okolicznościach. Za namową długoletniego przyjaciela, Artura Rodzińskiego, postanowił napisać książkę o Chopinie, jako że zbliżała się setna rocznica śmierci kompozytora. To Chopin ze swoją muzyką przyczynił się do samoodnalezienia i ocalenia poety. Na kartach biografii nastąpiła konfrontacja losu autora z losem genialnego artysty i tułacza zarazem. Cały Chopin powstał w młodości i przez całe życie czerpał, jak ze źródła, z lat spędzonych w Polsce i z jej ducha. (Żałuję ogromnie, że książka została przemilczana w czasie niedawnych obchodów Roku Chopina!)

Otwierają się oczy poety na otaczający świat. Wojna odsunęła się w przeszłość. To było jak odzyskanie utraconej wolności, powrót do samego siebie. W liryce Wierzyńskiego zaczyna się nowy rozdział.

W wielu wierszach powojennych znajdujemy ekspresję przeżyć związanych z oddaleniem poety od kraju. Emigracja jawi się tutaj jako dramat wygnania, z którego nie ma już powrotu. Świadomość własnego wygnańczego losu jest bardzo bolesna i dokuczliwa. Nostalgia okazuje się polską chorobą na śmierć:

Tam, w tej falistej za Sanem równinie

Jest dom nasz. W starość zachodzi powolną.

W jar się zapada. Z wodą, co płynie,

Można by dojść tam. Cóż z tego. Nie wolno.

Tej rozpaczy emigranckiej, która podszyła powojenną poezję, Wierzyński nigdy się nie pozbył. Będzie majaczyć w tle wielu wierszy, choć pojawią się motywy świadczące o poszukiwaniu ponadczasowych wartości, które zdolne są wypełnić sensem egzystencję.

Wyprowadźcie mnie stąd, lutnistę

ciemnego czasu i losu - prosi córki pamięci w wierszu Muzy.

Wiele wierszy z tego nurtu znajdziemy w tomikach wydawanych po wojnie w Polsce, ale były to jednak wybory wierszy pozbawione najbardziej reprezentatywnych dla twórczości poety utworów. Bo Wierzyński to poeta zaangażowany w politykę, określający się wobec  historii. Gdy zapalił się świat..., nie mógł milczeć. Rozliczył się z rzeczywistością Europy podzielonej na strefy wpływów.

Wypłosz orła z twych płócien, jak inni ptasznicy,

i na nowych sztandarach dziób wyszyj papuzi.

Od razu cię docenią szlachetni Anglicy,

Sprawiedliwi Moskale i bratni Francuzi.

(Polsko, którą przezwano)

Tak zestawił polskie dążenie do wolności i czystą ofiarę z grą interesów i obłudą polityki. Napisał  też wiersz Do sumienia świata, będący obrachunkiem z polityczną moralnością aliantów, którzy poświęcili niezależność Polski. Nic nie może wytłumaczyć straszliwej niesprawiedliwości:

Aż trzasło! Targu dobili i gwałtu:

Raz Teheranem w łeb, drugi raz Jałtą

I kraj rozcięli, jak przedtem, z dwu stron [...]

Dalej poeta oddaje sprawiedliwość męczeństwu, przypomina zaginionych bez wieści, tych, których pochłonęły choroby i głód, ludzi zamęczonych w łagrach. Głośno wypowiada się o procesie szesnastu, zabiera głos w sprawie rozwiązania Armii Krajowej. Pamięć, która jest jednym z naczelnych motywów, często powraca w wierszach. I trwa. Jak w wierszu Przepis sanitarny:

Ścierajcie mokrą krew[...]

Ścierajcie z rąk zachlapanych

Z fartuchów pod brodą,

Z kartotek bezpieczeństwa, 

Z historii udoskonalonej do kłamstwa,

Z pamięci stosowanej.

Okres zbrodni stalinowskich, wypadki poznańskie, wypadki grudniowe - to tylko niektóre z prób zastosowania owego przepisu.  Pamięć o tych, których zamęczono w więzieniach, odzywa się w Balladzie naszych czasów:

Cementem usta mu zalali,

Ryskalem pocięli mu twarz,

Butami kopali go w jądra, 

Krzyczeli:

Krzycz teraz ty,

Wzywaj pomocy świata.

To szczegółowa relacja z miejsca kaźni. Tak obchodzono się z więźniami politycznymi. Kazimierz Wierzyński odsłania ponurą prawdę o czasach, w których przyszło Polakom żyć. Nie pozwalało mu milczeć poczucie współodpowiedzialności za to, co przynosi historia. Widział milczenie świata wobec ogromu tragedii, połączone z zatratą wrażliwości.

Osobne miejsce w powojennym dziele Wierzyńskiego zajmuje Czarny polonez, poświęcony wydarzeniom i nastrojom nurtującym polskie społeczeństwo w latach sześćdziesiątych. Widzimy naród upodlony, nieufający już Gomułce, dorobkiewiczostwo i zwykłą, upokarzającą biedę inteligencji. Poeta wprost obwinia totalitarny system, który sieje spustoszenie nie tylko w sferze gospodarczej kraju, ale i w sumieniach, zniewala umysły, deprawuje psychikę, pozbawia godności. Ten tom ostatecznie zamknął poecie drogę powrotu do Polski. Towarzysz został zaatakowany personalnie:

Towarzyszu Wiesławie,

Pan powiedział, że Katyń to Niemcy

Szkoda,

Moskwa pana już za to uściskała,

Polska panu ręki nie poda.

W wierszu Wyprawa naukowa poeta mówi o wycieczce do Włoch polskich inteligentów, których nie stać ani na jedzenie, ani na hotel. Podobnie w Wyprawie fenickiej. PRL to państwo świadomie wpędzające naród w sytuację upodlenia, bo taka jest cena kłamstwa i podległości. To jest choroba z brudu, jak Świerzb:

Zaprasowaliście naród jak portki

I co z tego macie.

I zatańczymy w tytułowym Czarnym polonezie:

Cyganicho, brudna ręka,

Czarny śmiech i czarny humor,

Zatańczymy, wywróżymy,

Zabawimy, zaśmiejemy

Ich na umór[...]

Na pstrym koniu bida z nędzą,

Na umór, na umór.

Mimo wszystko w tej czarnej idealizacji słychać pogłos nadziei. W tomie jest piękny wiersz Nocna ojczyzna i tam znajdziemy pokrzepiające wersy:

Jest jeszcze miłość,

Raniona miłość

Samotna, gorzka,

Której nic nie odstraszy.

Dla "śmiesznej nędzy polskiej",

Dla sensu nad klęską

Wszystkiemu na przekór

Budować co można,

Co zbudowane

To nasze.