Bikini w środku zimy

Oto dowód rzeczowy, że jestem. Wygrzebane na półkach w Matrasie. Wiele do czytania nie ma, ale za takie pieniądze! Przede wszystkim dokoptowałam jedną pozycję do Kanonu Literatury Podziemnej.
O Katarzynie Enerlich trochę czytałam, więc czas przekonać się samemu. Lubię biografie, zatem coś też dołożyłam do koszyka. B.Jasieński był na ustach Sandomierszczyzny, bo jedna ze szkół zmieniała imię, a walka była zażarta. Da Vinci malarzem wielkim był, ale że namalował tylko 13 obrazów (!), tego dowiedziałam się dopiero teraz. Dokładniej - sam 13, a 7 z innymi artystami. No, no...

Kolejne nabytki. Pierwszy od lewej to Róże dla pensjonarki z piękną zakładką, które dotarły zimową porą z Lublina. Lirael - dziękuję:)))
Biografia Korczaka dołączy do Mikołajskiej. Cała seria pięknie wydana! Tylko cena mniej atrakcyjna.
Rarytas - K.Rokickiego Literaci. Relacje między literatami a władzami PRL w latach 1956-1970.
H.Fallada Każdy umiera w samotności - drążę temat zachodniego sąsiada.
D.Rubina Pismo Leonarda - okazyjnie.
S.Fleszarowa-Muskat Lato nagich dziewcząt - kompletować serię?
H.Muszyńska-Hoffmanowa Panie na Wilanowie - to pierwsza i z pewnością nie ostatnia tejże autorki.
T.M.Płużański Bestie. Mordercy Polaków - bezcenna.
A.Kroh Sklep Potrzeb Kulturalnych -  w swoich osądach ważna osoba postawiła najwyższą ocenę, więc jak się nie ukulturalnić?

Z raptularza - część druga
Z pewnością czekacie na bikini. Ale to będzie Bikini Janusza Wiśniewskiego.

Uważni czytelnicy mojego bloga wiedzą, że raptularz ukrywa nieprzychylne recenzje. A mogło być tak ciekawie!

Czas  - koniec drugiej wojny. Miejsce akcji to głównie Niemcy, USA i atol Bikini. Główna para bohaterów: Anna - Niemka z nutą polską zakochuje się w dziennikarzu z Nowego Jorku. Stanley zostaje wysłany do Niemiec, by unaocznić mieszkańcom Ameryki okrucieństwa wojny. Łączy ich pasja fotografowania. Bombardowania, śmierć, cierpienie... - łowią obrazy w mistrzowski sposób. Gdy się spotkają, sprawy muszą potoczyć się już tylko w jednym kierunku. Druga część to sprawa atolu, który ma być wysiedlony. Życie ludzi jest mniej warte niż nuklearne próby. Mała i wielka historia.

Jak tu nie przeczytać? Niestety, oto co zapisałam w swoim raptularzu:

Jestem po lekturze Samotności w sieci, zatem smaczków erotycznych mogłam się spodziewać. I są. Po ich odsączeniu zostaje ta lepsza część, czyli historia.  Trochę inna niż mi znana. Bardzo poprawna politycznie. To nie Niemcy wojnę rozpętali, tylko naziści. Dali się otumanić charyzmatycznemu Hitlerowi. To Niemcy są głównymi ofiarami wojny - giną masowo w czasie nalotów, tracą życie za ukrywanie Żydów, zniszczeni psychicznie popełniają masowo samobójstwa, opuszczają domy - wypędzeni z Wrocławia, Opola, Gdańska... I już jestem całkiem tu i teraz. Jakbym telewizor włączyła.
Czytam zdanie: Bo Polacy to największe po Niemcach antysemickie świnie. No dobrze, wyrwane z kontekstu. Próbuję brnąć dalej.
S. 324 - gdy Amerykanie dotarli do Buchenwaldu, Patton poruszony bestialstwem nazistów, natychmiast rozkazał przywieźć ciężarówkami niemiecką ludność z pobliskiego Weimaru, aby mogła naocznie przekonać się o tym, co działo się tuż pod ich nosem w niedalekim Buchenwaldzie.
Robię sobie przerwę w czytaniu. Kim jest autor? Gdyby książkę pisał Niemiec, nie dziwiłabym się. No ale mieszka w Niemczech. Z polskich słów najlepiej zapamiętał "k...a". Wpycha je w usta wszystkich mówiących. Słowo pojawia się nagle, nie pasuje do kontekstu wypowiedzi. W żaden sposób nie tłumaczy tego czas i miejsce, że wojna, że trauma... Przeszkadza w czytaniu okrutnie. Tak jak ciągłe powtarzanie frazy o falowaniu biustu Anny, [dalej - niecenzuralne] - może to miało zapewnić szerszy krąg odbiorców? Ale nie sądzę, żeby menele sięgnęły po tę książkę.
Zebrał J.W. parę ciekawostek - a to, że małego Adolfa z rzeki wyłowił Żyd, a to, że słoń ma olbrzymie łzy (nawet o tym nie pomyślałam nigdy), ale to za mało, żeby książkę polecić. Zastanawiam się, dla kogo jest ta lektura. Dla miłośników romansu raczej nie, bo Anna jest antypatyczna, naiwna, a sceny łóżkowe (co ja piszę! wszak i bez łóżka) z jej udziałem to tania erotyka. Dla miłośników historii też nie, bo irytuje poprawność. Wielka szkoda. A jaki chwytliwy tytuł! Zmarnowany potencjał i kilkaset stron o niczym. Piękna historia przykryta tandetą - przeinaczeniem faktów, wulgaryzmami, pornografią.

Pamiętam spotkanie z Dorotą Terakowską. Gdy mówiła o książkach, wymieniła książki - hamburgery. Zjesz i nic nie zostaje. Tak jak tu -  został tylko smak stęchłego mięsa. Mam nadzieję, że nikogo nie zachęciłam do przeczytania. Było to z pewnością moje ostatnie spotkanie z tym autorem.

Zdjęcie okładki "Bikini" - z Internetu (Tania książka); pozostałe - mojego autorstwa.

Kiermasz rozmaitości

Stosik, czyli to, co u innych lubię najbardziej

Podczas podsumowania ubiegłego roku czarno na białym "wyszło mi", że prawie codziennie staję się posiadaczem nowej książki. Wydawało mi się to niemożliwe, a jednak. Minęły dwa tygodnie, a w styczniu już wprowadziły się do mnie:

J.Tomkowski Dzieje literatury powszechnej - bo okazyjnie w Weltbild, a powtórka z tej dziedziny czasem wskazana;
S.Falkowski, P.Stępień Ciężkie norwidy - jak wyżej;
W.Aksionow Moskwa kwa kwa - bo czas i miejsce warte poznania; dawno miałam na liście, a tu cenowa okazja j.w.; Moskiewska saga tegoż autora ciągle w sferze marzeń;
J.Krakowska Mikołajska. Teatr i PRL - skutek wcześniejszego wpisu;
T.Bocheński Witkacy i reszta świata - to z kolei wynik  blogowych podsumowań, tęsknota do dawnych czasów i próba odpowiedzi na pytanie, czy można cofnąć kulturę;
J.Hugo-Bader Dzienniki kołymskie - mały, polski robaczek na obrzeżach historii (autor o sobie) - już kocham tę książkę!;
M.Kundera Zdradzone testamenty - książka, w której głównym bohaterem jest sztuka powieści;
M.Spychalski, J.Szoda Mówi Karpowicz - ciąg dalszy spotkania z Tymkiem, który w samotnosci uświetniał poezję polską;
D.Lessing Pod skórą t.I - mam nadzieję, że dowiem się, jaką drogę przeszła w życiu autorka, zanim napisała Piąte dziecko;
R.Bugajski Jak powstało "Przesłuchanie" - również zobaczę, jak powstaje legenda;
A.Kijowski Rachunek naszych słabości - pójdę śladami Kanonu Literatury Podziemnej;
M.Gaszyński Teoria zbrodni uprawnionej - radiowy dziennikarz z zacięciem literackim próbuje ciągnąć mnie po świecie, m.in. w ubeckie kazamaty;
K.Karaskiewicz Halina Poświatowska w zwierciadle swej kobiecości i H.Poświatowska Opowieść dla przyjaciela - jestem winna hołd tej poetce.

To nie tak, że tylko kupuję, a nie czytam. Oj tam, czytam, ale czasem nie mam o czym pisać. Przykłady?

Izabela Sowa Części intymne
Znam pisarkę, wszak z Podkarpacia. Zatem ona prowincję też zna. Najnowsza książka pisana językiem "owocowej trylogii" - inteligentnie, z humorem. Pojawiły się seryjne recenzje, więc streszczanie nie ma sensu. To nowe spojrzenie na rynek wydawniczy, czytelniczy. Obraz właściwie smutny, choć ironia i język dają wrażenie lekkiej lektury. Co zatem nie tak? Czytam ją w ramach spotkania Dyskusyjnego Klubu Książki, a o klubach czytelniczych tu sporo. Pokazane nieciekawie. Janusz - autor bestsellerów - wyrusza w trasę. Spotyka się z młodzieżą, ale też kilka przystanków to biblioteki. Na spotkanie przychodzą emerytki, którym udało się odkleić od telewizyjnych seriali. Żenujący poziom rozmów - o sprawach rodzinnych, pijących mężach, kłopotach zdrowotnych... Właściwie te kluby nikomu i niczemu nie służą. Autor zalicza pańszczyznę (bo dobrze płacą), a panie cieszą się, że widziały żywego pisarza. Jeśli tak nas widzą pisarze jeżdżący po  Polsce, to ja przestaję bywać, czytać i silić się na inteligentne pytania.
Nie obejmuję tym recenzyjnym skrótem całości powieści, bo są tu i ówdzie dobre i mądre fragmenty, ale obraz DKK i prowincji zabolał: szara biblioteka wciśnięta między sklep rybny a monopolowy, naprzeciwko lumpeksy, Biedronka i apteka pełna eliksirów szczęścia. Jeśli w środku nie jest lepiej, to ... - ech!
Jest też sprawa kolejna. Boję się ostatnio otworzyć książkę, bo wyskoczy ... gej. Jest ich zatrzęsienie. Jakby wszyscy dookoła byli tylko tacy. Główny bohater Janusz oczywiście też. Niech im będzie, tylko dlaczego są w każdej książce? Promocja jakaś czy co?

Anne B.Ragde Ziemia kłamstw  i Raki pustelniki - tyle sobie obiecałam po tej lekturze! Przywiozłam z krakowskiego targowiska próżności z autografem autorki. Same dobre recenzje! Rzeczywiście czytało się wyśmienicie do momentu, gdy bohater musnął  koniuszek ucha partnera... Potem było już tylko gorzej. Dla mnie sceny zbyt szokujące. Mój system wartości tego nie przepuścił i książki wróciły na półkę.

Wracam pamięcią do wcześniejszych lektur: Czerwony rower Kozłowskiej; Stowarzyszenie Miłośników Literatury i Placka z Kartoflanych Obierek (Sidney) oraz Czytelniczka znakomita (a ten paź) - obie książki z książkami w roli głównej, czyli szczególnie kochane i wysoko ocenione; Sen Zielonych Powiek Szałek; Święta Rito od rzeczy niemożliwych M.Fox... Wysyp. Moda?

Przypomina mi się Obława. Losy pisarzy represjonowanych Joanny Siedleckiej. Zaglądam. W Związku Sowieckim od 1925 roku wprowadzono karę trzyletniego więzienia za homoseksualizm, "pozostałość rozkładowej burżuazji", a artykuł zniknął dopiero po rozkładzie Związku Sowieckiego (s.92). W PRL-u często bezpieka groziła skompromitowaniem ze strony obyczajowej pisarzom, na których miała takie "haki". Autorka podaje przykłady donosów, np. na Wojciecha Bąka czy harcmistrza Zbycha. Pisarze często uciekali się do kamuflaży, jakimi byli żona i dzieci, żeby tylko nie udało się przetrącić ich kariery literackiej. Mam wrażenie, że PRL to całkiem niedawna przeszłość, a tu taki zwrot w literaturze!

Czytajcie, co chcecie - to oczywiste. Książki Ragde pewnie są tego warte. Ja jestem za stara na takie zmiany w życiu. Nie widzę innego wytłumaczenia dla tak rozbieżnych ocen. Wracam do świata historii.

Walka o pamięć

Bohdan Urbankowski Czerwona msza albo uśmiech Stalina

Gdy wichry burzliwe wieją,
Gdy w sercu spokoju nie ma,
Idącą wiosną, nadzieją
Palą się gwiazdy Kremla:

W ich blasku jest uśmiech Jego
I oczy pełne troski.
Uczciliśmy Go przysięgą:
Milionem wart stalinowskich. (Artur Międzyrzecki)


Długo zastanawiałam się, czy napisać o tej książce. Przeczytana, oplatała serce, wrastała, nie pozwalała zapomnieć. Więc skąd ta zwłoka? Bo macki tych, którzy chcą, by nie pamiętać, sięgają daleko. O książce cicho, chociaż pojawiło się kolejne wznowienie. To milczenie najlepiej tłumaczą słowa Rafała Ziemkiewicza: Uśmiech Stalina jest szyderczy. Z oczywistego powodu: przecież ci, którzy przed nim  leżeli plackiem i śpiewali na jego cześć, to późniejsze autorytety i wzorce moralne.  Chwaleni, nagradzani, obecni w mediach, promowani przez władzę. Ujawnioną przeszłość próbują wstydliwie zamazać, a swój udział w sowietyzacji kultury zminimalizować. Czasami słyszymy, że to tylko epizod albo błąd młodości. To również zafałszowanie historii, bo sowietyzmu nie budowano z pojedynczych wierszy młodych ludzi, którzy zbłądzili. To był literatów sposób na życie: luksusowe wille, mieszkania z telefonem, sute uposażenia, kliniki rządowe, specjalne sklepy z żółtymi firankami, nagrody państwowe, których nie odrzucili: Woroszylski, Ważyk, Tuwim, Iwaszkiewicz, Słonimski... Przywołani poeci nie opublikowali pojedynczych wierszy. Oni drukowali kilka-kilkanaście książkowych "błędów młodości" - Tuwim (25), Jastrun (21), Broniewski (blisko 20), Woroszylski (15) itd. Oto dlaczego najodważniejsi zaczęli się buntować przeciwko stalinizmowi dopiero kilka lat po śmierci Stalina. Dziś upowszechniają mit (oni i ich obrońcy), że inaczej nie można było, bo wszyscy byli zniewoleni i nikt nie ma prawa ich sądzić. Ba! Kreują się na niepokornych, związanych z opozycją, tworząc zastępczą historię.
Pisanie prawdy o tamtych czasach to niezbędne minimum moralności.

Zatem przejdźmy do historii prawdziwej, znanej mi z lekcji domowych. Książka Urbankowskiego opowiada o kulturze polskiej z lat 1939-1956.  Tłumaczy proces sowietyzacji Polski przy współudziale "inżynierów dusz" z zaakcentowaniem roli poetów.

Jest rok 1939. Pierwszy wiernopoddańczy wiersz Stalin napisał Stanisław J.Lec. To początek twórczości niewolniczej. Najbardziej lizusowski utwór, porównujący Stalina do Boga, wyszedł spod pióra Ważyka. Jednak najlepszy (niestety) wiersz o Wodzu Proletariatu stworzył Broniewski. Omawiana książka zawiera sporo strof - zainteresowanych odsyłam.  Wiersze stalinowskie pisali prawie wszyscy poeci, a jak była możliwa taka współpraca, pomaga zrozumieć myśl Norwida, iż nie można pokonać narodu bez współdziałania tegoż narodu.

Po kolei - podwójna okupacja: hitlerowska i radziecka. Akcja wynaradawiania rozpoczęła się od uderzenia w inteligencję - pochłonęła tysiące nauczycieli, księży (bo dawali nadzieję), działaczy społecznych. Tu autor wspomina tych, którzy zginęli (Pigoń - należymy do narodu, którego losem jest strzelać do wrogów diamentami), jak również literatów drukujących w gadzinówkach. Poletkiem doświadczalnym sowieckiej kultury, przeszczepionej później na polski grunt, stał się Lwów. Z tego "lobby" wywodzi się większość późniejszych prominentów. Nasi kolaboranci chwalili sowiecką armię za podbój Polski (... w ten dzień wyzwolenia, siedemnasty września - Pasternak). Wierszy chwalących SS czy gestapo nie było, ale w 1954 roku w Polsce powstanie unikatowa książka Wiersze i pieśni poświęcone pracownikom bezpieczeństwa. Dużo w książce takich przykładów i nazwisk. Z ich pomocą rozpoczęło się fałszowanie obrazu polsko-rosyjskiej historii. Wymazywano ze świadomości fakt kolejnego rozbioru. Odwrócono porządek moralny i napad stał się  wyzwoleniem. Zapamiętany obraz Armii Czerwonej "przekuwano" w obraz przyjaznej, ratującej, dzielącej się chlebem i wolnością. Powstał też poemat Pożegnanie Syberii, w którym bohater nie może rozstać się z piękną, gościnną krainą. Następne cele ataków propagandy sowieckiej to tradycje żołnierskie (opluć II RP); Kościół prowadzący "wrogą działalność"; emigracja. Sowieci zdecydowani na działanie długofalowe, walczyli już z przyszłymi pokoleniami, dlatego zwrócili uwagę na szkoły, programy świeckiego nauczania i nowe podręczniki. Tu warto przypomnieć wyrugowanie z nauczania języków obcych, z wyjątkiem rosyjskiego, by odizolować Polskę od Zachodu.

Mieszają się karty historii przetykane poetyckimi strofami. Kilkaset stron faktów, nazwisk, odniesień bibliograficznych. Dla mnie nowością było pojęcie Powstania Antysowieckiego, którego  bohaterami byli  żołnierze wyklęci. Padają nazwiska, które powinien dziś każdy znać. Walczyli z eksterminacją narodu, zastraszeniem, zsowietyzowaniem. Ich tragedią było to, że wróg mówił nie tylko po rosyjsku. A w literaturze dokonywała się zamiana pozycji kata i ofiary. Do wypróbowanych autorów dołączali kolejni twórcy, którzy swym autorytetem i piórem wspierali system władzy: Szymborska, Różewicz, Kapuściński, Tuwim, Słonimski... Lista jest długa. Sprawiedliwość gdzieś czeka.

Korzystałam z jednotomowego wydania Wydawnictwa ALFA z 1995 roku. Obecnie są dostępne wydania już dwutomowe, poszerzone. Ostatnie z 2011 roku wydała PENELOPA.

Mówi się, że PRL trwa dopóty, dopóki żyją ludzie, którzy się w tym czasie urodzili. Dla mnie ta epoka nie jest jeszcze zamknięta. Przegrywamy walkę o pamięć historyczną. Zdaję sobie sprawę z tego, że niewielu będzie zainteresowanych tym postem. Bo po co? Przecież była "gruba kreska", działa IPN. Mamy demokrację i wolność słowa. Ale wielu spytanych o fakty, nazwiska, utwory - milczy. Przechodzimy obojętnie obok "pomników hańby" w wielu miejscowościach, szkołom nadaje się nadal imiona skompromitowanych osób (ile przedszkoli nosi imię Jana Brzechwy?).  Przykłady można mnożyć, np. nad Rzeszowem góruje Pomnik Walk Rewolucyjnych; spacerując ulicą Piotrkowską w Łodzi, znalazłam tablicę pamiątkową poświęconą Armii Czerwonej itd. O świecie książek wydawanych i chwalonych nawet już pisać nie będę. Gdyby ktokolwiek jednak zechciał poczytać więcej, to polecam jako uzupełnienie Czerwonej mszy  - pozycję Cenckiewicza Długie ramię Moskwy. Byłam w grudniu na spotkaniu z autorem. Książka również traktuje o podboju Polski przez Sowietów, ale dużo tam o wywiadzie i Ludowym Wojsku Polskim. Takie dobre chłopaki, bo przecież "Czterech pancernych..." nam co chwilę emitują. A oni "rozładowywali" lasy od 1944 roku, wykonywali wyroki śmierci, przeprowadzili inwazje w 56 i 68 roku; trzymali nas pod lufami w stanie wojennym... Nic, tylko czytać.

Zdjęcie ze strony Księgarni Nova w Rzeszowie - organizatora spotkania.

Wczoraj, dziś i jutro

Tak sobie siedzę i myślę. Podsumować, ale co? W życiu zawodowym i osobistym - mała stabilizacja. W czytelniczym - rewolucja. Bo od bloga wszystko się zaczęło. Podglądałam Was od lat i nagle decyzja, że ja też tak chcę! Stało się. W lutym minie rocznica od początku istnienia mojego "papierowego domu". Tak dla równowagi zamieszczam czwartą fotkę, która sklejona z panoramicznym zdjęciem z czołówki da wyobrażenie o moim książkowym zakątku. Wiele się nie zmieniło, jedynie zapełniły się półki. Od dwóch lat zapisuję tytuły, które się rozsiadają w biblioteczce. Chciałam odeprzeć zarzuty rodziny, że tylko książki... No i wyszło szydło z worka. W roku 2011 wprowadziło się do mnie 306 książek! Chyba sporo, jeśli wziąć pod uwagę, że nie podjęłam współpracy recenzenckiej i wszystkie są "zdobyte"  własnym sumptem ( kilka prezentów, reszta kupione tu i ówdzie, głównie przez allegro i empik). Nie martwię się nadmiarem i nieprzeczytaniem większości, bo do emerytury mam bliżej niż ktokolwiek z Was, a naliczenia ZUS są żałosne. Oby na chleb starczyło, ale czytać będę miała co! Zresztą moje powiedzenie to "dzieci i książek nigdy za dużo". Czekają m.in.: S.Marai, S.Oksanen, J.Dehnel, A.Kościów, M.Łozińska, M.Szabo, K.Mansfield, F.Goetel, A.F.Ossendowski, T.Terzani... i mnóstwo dzienników/biografii/reportaży (rozpoznajecie swoje wpływy?). Tylko czasu sobie życzyć.
Ponieważ to blog głównie książkowy, przy tym temacie zostańmy. Bardzo lubię dzisiejsze spacery po blogosferze i podsumowania czytelnicze. Skusiłam się na swoje.

Moja najlepsza tegoroczna dziesiątka:

1. D.Setterfield Trzynasta opowieść
2. M.A.Shaffer, A.Barrows Stowarzyszenie Miłośników Literatury i Placka z Kartoflanych Obierek
3. W.Łysiak Empireum
4. D.de Vigan Ukryte godziny
5. B.Urbankowski Czerwona msza
6. S.Rawicz Długi marsz
7. A.Bennett Czytelniczka znakomita
8. T.Oleś-Owczarkowa Rauska
9. Z.Miłoszewski Ziarno prawdy
10. M.J.Chodakiewicz (red.) Złote serca czy złote żniwa

Rozczarowania roku:

1. J.Bator Piaskowa Góra
2. E.Gilbert Jedz, módl się, kochaj
3. J.Wiśniewski Bikini
4. P.Simons Jeździec Miedziany
5. A.Patchett Belcanto
6. M.Atwood Rok Potopu
7. P.Evans Stokrotki w śniegu
8. E.Szałek Sen Zielonych Powiek
9. J. Picoult Bez mojej zgody (i reszta)
10. D. Lessing Piąte dziecko

Mam nadzieję, że te najlepsze są jeszcze przede mną. Pomożecie?

Wszystkim Gościom "papierowego domu" składam życzenia - niech będą udane Wasze podróże po lekturze w 2012 roku:)

Karpowicza portret wielokrotny

Joanna Roszak W cztery strony naraz. Portrety Karpowicza

Co sądzić o człowieku, o którym mówią: ostatni poeta niemożliwy, marzyciel z czwartego wymiaru, ekstremista awangardy, poeta najdziwniejszy z dziwnych, Wielki Syntetyk języka, Einstein poezji, poeta osobisty, samotnik z Oak Park, Tymek odwrotny...

Nic, tylko siąść i czytać.
Otwieram tom Joanny Roszak, składający się z rozmów i wspomnień o Tymoteuszu Karpowiczu. Wyłaniający się bohater jest skomplikowany, jakby niedzisiejszy.  Interlokutorzy zafascynowani poetą zgadzają się, że był wrażliwy i uczuciowy, perfekcyjny i heroiczny, uparty i niezależny, surowy, ale sprawiedliwy, nigdy się nie mizdrzył... Podkreślają atrybuty przyjaźni, jakimi niewątpliwie były pasjonująca przygoda intelektualna i głębokie zaangażowanie emocjonalne.
Najpierw jednak chłonę a, b, c...

Urodził się w 1921 roku w Zielonej koło Wilna. Nie ukrywał nigdy chłopskiego pochodzenia. Wcześnie przejął trud utrzymania rodziny. Trud podwójny, bo chłopiec pozbawiony lewej ręki, uczył się sprawnie posługiwać narzędziami.  Litewski chłop, który ze wszystkim da sobie radę - śmiał się wielokrotnie.        W przyszłości sam urządzał kolejne domy i ogrody. Stały się one obszarami eksperymentów i doświadczeń, jednocześnie będąc dowodami na pokonywanie własnych słabości.
Samouk wysoko postawił sobie poprzeczkę. Po wojnie na krótko zatrzymał się w Szczecinie, później wybrał Wrocław. Tu przeżywa złote lata. Praca na uczelni, entuzjastyczne recenzje pierwszych tomików. Ambitny, oczytany asystent, piszący godne uwagi wiersze - mówią. W redakcji "Odry" zasiada niczym Jan Chrzciciel - promuje najmłodszych, wprowadza ich do cechu. Oceniał, pomagał, drukował. Jego ślady widać w twórczości K.Miłobędzkiej, S.Barańczaka. Rafał Wojaczek złożył mu hołd dedykacją - Mistrzowi słowa polskiego. Będą o nich mówić "karpowiczątka". Był reżyserem naszej świadomości - stwierdzi po latach jeden z poetów. Uczył, jak postępować z językiem. Zwracał uwagę na środki wyrazu, przede wszystkim na słowo. Mówił własnym tonem, nie wyrażał gromadnych doświadczeń. Jego twórcze przykazanie brzmi: Nie piszemy dla kogoś. Piszemy dla siebie! Tylko dla siebie. Wtedy dopiero jesteśmy wolni. Definiując poezję, chętnie przytaczał słowa Carla Sandburga: Poezja to dziennik życia zwierząt morskich, które chodzą po ziemi, a chciałyby latać. Jak wiele te słowa zdradzają! I próbka jego poezji:

Ominąłem język ojczysty

W wieży Babel

wymieniłem rzecz czarnoleską

na syntezę mowy

I jego credo: Bez odnowy języka nie da się odnowić wyobraźni poetyckiej. Zaliczany jest do grona poetów lingwistów, choć sam bardzo nie lubił tego zaszufladkowania.

To jednak nie koniec jego życiopisania. W 1972 roku ukazuje się kontrowersyjne Odwrócone światło; chwilę potem Poezja niemożliwa - rzecz o Leśmianie; dramaty zebrane. Trudne, inne, niezrozumiałe? Teraz mówią o nim: intelektualny poeta nie ma nic do powiedzenia!; wielkie rozczarowanie; w Polsce zrobił, co mógł, więc ucieka przed niespełnieniem. Zapętlił się życiowo i artystycznie...

Karpowicz wybiera Amerykę i los Norwidowy. Odtąd swoje życie będzie stylizował na dolę autora Vade-mecum. Będzie szył ten los z niezrozumienia, odrzucenia, wygnania, poszukiwania. Jednak żył, tak jak chciał. Pisał dla siebie, do szuflady (jak Norwid). Jego jedyną ojczyzną stały się hermetyczne, poetyckie eksperymenty (to znów mit Norwida).

Zaczyna się trudny, ale jakże barwny amerykański okres. Praca na uniwersytecie, działalność na niwie kulturalnej. Tu - chyba najważniejsze - międzynarodowe konferencje, a rolach głównych: Norwid oczywiście, ukochany Leśmian i Przyboś.

A w życiu prywatnym? Nasz poeta do końca kreował jedność swojego życia i dzieła. Całe swoje życie przerabiał na kształt poetycki - napisał o Przybosiu, ale i o sobie przecież. Zatem okopał się w swojej intelektualnej twierdzy. I to dosłownie. Świadomie budował Okopy Świętej Trójcy. Pierwszy wał stanowił tańczący płot, po przekroczeniu którego goście musieli przedzierać się przez malinowy chruśniak. Drugi system obrony to ściany domu, niewpuszczające do środka światła. Trzecim elementem systemu samoobrony były legendarne fiszki - zapisy, papiery, wycinki... Cały świat tekstów. A wokół kartoteki ściany obudowane półkami z ośmioma tysiącami książek, z których każda była dla właściciela rozbudowaną fiszką.  Żył wśród cytatów. Czego dotknął, zamieniał w literaturę. Bał się postawienia kropki i właściwie wydał za namową przyjaciół już tylko jeden tomik poetycki Słoje zadrzewne (w finale Nike przegrał z poezją Różewicza). W domu w Dębowym Parku mieszkał z Marylką - szarą myszką, która pewnie dobrze czuła się w cieniu wielkiego męża, nie absorbując sobą otoczenia. Po jej śmierci już tylko trwał. Przeżył ją o rok. Przyjaciele opisują jego wygląd w ostatnich dniach: Ma teraz długie, siwe włosy i brodę, nie myje się i nie sprząta. Wygląda jak Norwid.

Mam wrażenie, że poeta nie powiedział jeszcze wszystkiego. Norwidowy los to również czekanie na późnego wnuka, odbiorcę, dla którego jego wiersze kiedyś okażą się olśnieniem. Warto przywrócić Karpowicza czytelnikom.

Zafascynował mnie ten poeta i człowiek. Co może zadziwić? Podobał mi się coraz bardziej w miarę upływu lat - że kochał i cenił tych samych poetów, że potrafił żyć po swojemu, że dążył do absolutu, że był erudytą, że  cenił słowa jako wartości... Oj, dużo tego.  Tak wiele, że zamówiłam książkę Spychalskiego i Szody Mówi Karpowicz. Będę chciała dotrzeć do poezji. Z okazji 90. urodzin w grudniu ukazał się pierwszy tom utworów wybranych.

Wszystko to dzięki Kasi - mojemu dobremu duchowi z Irlandii - która zabawiła się ze mną w mikołajki. Zgodnie z przewidywaniami był to jedyny książkowy prezent pod choinką. Właściwie to podwójny, bo zawitał też do mnie Krzysztof Kotowski, jakiego nie znacie. Bardzo liryczny. Przesyłka okraszona pięknymi, ciepłymi słowami, które wędrują do raptularza jako zakładka. Kasiu, dziękuję:)))


Wszystkie cytaty pochodzą z książki lub dołączonego filmu: Joanna Roszak, W cztery strony naraz. Portrety Karpowicza, Biuro Literackie, Wrocław 2010

Tuląc świętość świąt

Pusty rynek. Nad dachami.
Gwiazda. Świeci każdy dom.
W zamyśleniu, uliczkami,
Idę tuląc świętość świąt.

             - Boże Narodzenie, Joseph von Eichendorff


Kochani, życzę Wam pięknych Świąt. Bogu-sława

Tam, gdzie bezczelnie czysty błękit nieba...

Wiecie, dlaczego ZIMY w tym roku nie będzie? Bo LATO wzięło łapówkę.
No, skoro zimy nie będzie, Kretowi udało się wyciągnąć mnie z papierowej gawry. Wyruszyłam z nim do Egiptu. Po wcześniejszej podróży do Indii - bez wahania opuściłam słowiańską skorupkę.

Jarosław Kret Mój Egipt. Przygoda nie pyta o adres

Lądujemy w Kairze - mieście nieprzewidywalnym. Hałas, upał, kurz, bałagan, miliony samochodów. Chaos i piekło dla Europejczyka. Na ulicach pozorne bezprawie - każdy jedzie dokąd chce, zero przepisów. Każde auto ma wgniecenia, a jednak "rozbitkowie" wyciągają przyjazne ręce, pomagają, rozstają pogodnie. To takie niepolskie!
Nie trzeba wyjeżdżać poza miasto, by poczuć historię. Piramidy zaglądają do okien. Nie tylko one inwigilują przybyszów. Tu każdy wie, że gdzie dwóch Egipcjan, tam trzech z nich jest policjantami. Drugi stopień urzędniczej pychy to administracja. Wszystko dzieje się "bukra" - powoli. Biurokratyczne formalności to góra  władzy - starania, pukania do drzwi, wyczekiwanie, umizgi....  Na nic nie zdała się nawet niezawodna broń Jarosława - słynne przenikliwe  spojrzenie w kolorze dżinsu. Może teraz jest inaczej, bowiem w książce przeplatają się relacje i wspomnienia obecne, jak również z czasów, gdy autor studiował orientalistykę.
A zmienia się wszystko, przeważnie na gorsze. Dziś straszą luksusowe kurorty nad Morzem Czerwonym, a jeszcze w latach dziewięćdziesiątych był to raj dla turystów z plecakami. Aktywnie odpoczywali, zwiedzali, uczyli się. Można było zjeść smażone kolorowe rybki dopiero co wyłowione na rafie koralowej. Sama rafa porównywana była do rajskich ogrodów, nazywana rozpustą przyrody czy esencją piękna natury. Pływało się pod wodą w koszulce, bo podziwiając rafę, zapominało się o bożym świecie, a słońce poprzez wodę mogło opalić plecy! Dziś miejsce to przeobraziło się w betonowo-kamienne, rachityczne pobojowisko z błądzącymi niedobitkami kolorowych rybek. Synajskie miejscowości wypoczynkowe to także miejsce działania "klątwy faraona". Nie trzeba jechać i rozgrzebywać grobowców. Wystarczy wykupić all inclusive i spędzać czas pomiędzy uginającymi się od egzotycznego jadła stołami a leżakiem na plaży. W międzyczasie zaordynować sobie kilka darmowych drinków, za kilka godzin powtórzyć, potem jeszcze... i  po kilku dniach zostają częste wizyty w ubikacji. Nie zostawia autor suchej nitki na "odpoczywających" w ten sposób rodakach. Prawdopodobnie trzeba będzie niedługo zamknąć piramidy z braku chętnych do zwiedzania.
Dużo takich zauważeń, zaciekawień. Na przykład o wielbłądach, które najczęściej lądują na talerzach. O fajce wodnej, którą się pije, a nie pali.  O kolorowym spektaklu na górze Synaj. Autor obala też mit o polskości gołąbków, odkąd został poczęstowany narodową egipską potrawą - "gołębiowate" gołąbki to farsz zawinięty ... w gołąbka. U nas trudno zjeść symbol pokoju czy Ducha Świętego, więc używamy liści kapusty. O kulinariach w książce sporo. Tu jedzenie doprowadza podniebienie do amoku, a zmysły do ekstazy. Tak pisać to chyba tylko facet potrafi.
Książka barwna, orientalna, bardzo autorska. Oba człony zasadne w tytule, bo jest tu Egipt - kraj o różnych obliczach, ale też Egipt Kreta, z jego oglądem, opiniami, wyłowionymi skarbami. Najlepszą i najkrószą recenzję napisała Beata Pawlikowska: Od chałwy przez harem aż po haszysz. Wszystko tu jest.

Byłam, widziałam, rozmawiałam, wysłuchałam.
Targi Książki w Krakowie.